Đánh giá nguy cơ sóng thần ở các vùng ven biển việt nam
1. Mở đầu
Từ sau thảm họa sóng thần gây ra bởi động đất
Sumatra Mw 9.3 ngày 26-12-2004, vấn đề nguy
hiểm sóng thần ở vùng bờ biển và hải đảo Việt
Nam trở thành mối quan tâm lớn ở nước ta. Nghiên
cứu đánh giá nguy cơ sóng thần ở vùng bờ biển
Việt Nam là nhiệm vụ quan trọng cấp bách. Nhiều
nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã tiến hành
các nghiên cứu quy mô khác nhau nhằm đánh giá
nguy cơ sóng thần ở vùng bờ biển Việt Nam.
Riêng ở Việt Nam, một số đề tài nghiên cứu theo
hướng này đã được tiến hành [7, 10, 11] đem lại
những kết quả đánh giá bước đầu về nguy cơ sóng
thần ở vùng bờ biển Việt Nam. Một kết luận quan
trọng từ các nghiên cứu này là: ở khu vực Đông
Nam Á có hai vành đai động đất lớn thường gây ra
các thảm hoạ động đất và sóng thần, đó là các siêu
đới hút chìm máng biển Sumatra kéo dài từ phía rìa
tây bắc Đông Nam Á (ĐNA) tới phía đông đảo
Timor, và đới hút chìm máng biển Phillippin.
Nhưng sóng thần từ các đới này không gây ảnh
hưởng đáng kể tới vùng Biển Đông, do vùng biển
này được che chắn bởi các vòng cung đảo
Phillippin, Indonesia, Malaysia, Java. Nguy cơ
sóng thần ở vùng bờ biển Việt Nam xuất phát từ
các vùng nguồn tiềm ẩn trong vùng Biển Đông và
vùng ven biển. Sau đó, các nhà khoa học đã nghiên
cứu các điều kiện phát sinh sóng thần và khoanh
định các vùng nguồn sóng thần trong vùng Biển
Đông và sơ bộ đánh giá ảnh hưởng của sóng thần
phát sinh trong các vùng nguồn này đối với bờ biển
Việt Nam. Để góp phần đánh giá đúng đắn và chi
tiết hơn nguy cơ sóng thần ở các vùng bờ biển và
hải đảo Việt Nam, chúng tôi đã dựa trên các kết
quả nghiên cứu điều kiện phát sinh sóng thần, bình
đồ kiến tạo địa động lực Biển Đông, xem xét, hiệu
chỉnh, chính xác hoá các vùng nguồn sóng thần
tiềm ẩn trong vùng Biển Đông, xây dựng các kịch
bản động đất sóng thần nguy hiểm phù hợp với
từng vùng nguồn. Sau đó sử dụng chương trình
MOST - chương trình được sử dụng rộng rãi ở
USGS (Mỹ) và trên thế giới trong đánh giá sóng
thần, để đánh giá chi tiết hơn nguy cơ sóng thần ở
các vùng bờ biển và hải đảo Việt Nam: thời gian
truyền, độ cao sóng thần trong từng kịch bản. Kết
quả nghiên cứu được trình bày trong bài báo này.
2. Các vùng nguồn có khả năng phát sinh động
đất gây sóng thần khu vực Biển Đông
Khu vực ĐNA nói chung và Biển Đông Việt
Nam nói riêng có cấu trúc kiến tạo và lịch sử phát
triển địa động lực rất độc đáo và phức tạp [7]. Vành
đai động ĐNA trên thực tế có cấu trúc rất phức tạp,
bao gồm các mảng và tiểu mảng có nguồn gốc khác
nhau. Chúng hoặc thuộc về lục địa châu Á, hoặc là
các mảnh vỏ phiêu di từ phía Ấn-Úc hoặc Thái Bình
Dương. Sự tồn tại và phát triển của các đới tích cực
vành đai động ĐNA là các nguồn có khả năng gây
động đất và sóng thần mạnh.
Dựa vào điều kiện phát sinh sóng thần, từ các
tài liệu đã có về kiến tạo địa động lực khu vực
ĐNA, kết quả nghiên cứu hoạt động núi lửa, khả
năng trượt lở ở vùng thềm lục địa Việt Nam theo
các tài liệu địa chấn thăm dò dầu khí, chúng tôi
vạch ra các vùng nguồn sóng thần tiềm ẩn trong
vùng Biển Đông.
Các đới đứt gãy có khả năng phát sinh động đất
sóng thần (ĐSTT) (hình 1), còn gọi vùng nguồn
210
Hình 1. Các vùng nguồn dùng xây dựng kịch bản ĐĐST.
Chú thích: (BBĐ - vùng nguồn Bắc Biển Đông; TBĐ - vùng nguồn Tây Biển Đông; MNL - vùng nguồn Manila;
PLW - vùng nguồn Parawan; SL - vùng nguồn Sulu; CLB - vùng nguồn Celebes)
ĐĐST, tập trung chủ yếu ở hai ranh giới thạch
quyển chính, đó là các đới giáp nối các mảng thạch
quyển lớn kiểu hút chìm và các đới đứt gãy kiến
tạo kiểu chờm nghịch hoặc thuận tách. Các đới sụt
lở ven bờ các vực biển có quy mô lớn cũng có thể
gây nên sóng thần. Nguy cơ sóng thần đối với vùng
bờ biển Việt Nam xuất phát từ một số vùng nguồn
trong Biển Đông. Theo đánh giá của các nước có
chung bờ Biển Đông như Thái Lan, Malaysia,
Phillippin và các nghiên cứu trước [11] thì vùng
nguồn sóng thần lớn nhất trong vùng Biển Đông là
các đới hút chìm ở vùng biển phía tây Phillippin
như: đới hút chìm Manila; đới hút chìm biển Sulu
gồm hai đoạn với chiều dài 368km và 642km; đới
hút chìm Celebes; đới hút chìm Makasart; các đới
hút chìm biển Banda Bắc và Nam; đới đứt gãy
thềm lục địa Bắc Biển Đông; đới đứt gãy Tây Biển
Đông hay đứt gãy kinh tuyến 109°'; đới đứt gãy
bắc Borneo; đới đứt gãy biển Jawa.
3. Tham số đặc trưng của các vùng nguồn

Download
[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...]

Bài Viết Cùng Chuyên Mục: